Het paargedrag van bruinvissen kan er spectaculair uitzien: een mannetje benadert het vrouwtje van linksonder en zwemt vervolgens omhoog tegen haar aan om te proberen haar te bevruchten. Door de zwemsnelheid springt het mannetje daarbij vaak aan de linkerzijde van het vrouwtje uit het water. Paargedrag bij bruinvissen werd een aantal jaar geleden voor het eerst in detail beschreven in de baai van San Francisco in de Verenigde de Staten. Bij vervolgonderzoek bleek dat deze voorkeur voor het benaderen vanaf de linkerzijde wereldwijd bij bruinvissen wordt gezien, ook in de Oosterschelde.
In de Oosterschelde worden de meeste kalfjes in juni en juli geboren na een draagtijd van 10,5 maand. Gekeken naar het geboorteseizoen en de draagtijd zou paargedrag in de Oosterschelde voornamelijk van juli tot en met september verwacht worden. Uit ons onderzoek komt echter naar voren dat de momenten waarop we dit gedrag zien niet volledig aansluit bij deze verwachting. Wij zien dit gedrag gedurende ons gehele vaarseizoen van april t/m november. Mogelijk vindt dit gedrag jaarrond plaats.
Interactie tussen mannetjes
Tijdens onze vaartochten hebben we de afgelopen jaren meerdere keren gezien hoe een mannetjesbruinvis een andere bruinvis met hoge snelheid langs de linkerzijde benaderde en daarbij uit het water sprong. Door waarnemingen van paargedrag duidelijk op foto vast te leggen is het ons diverse keren gelukt beide betrokken dieren te identificeren. En zo bleek dat het dier aan de rechterzijde niet altijd een vrouwtje is, maar ook een mannetje kan zijn!
Een aantal van deze interacties tussen twee mannetjes legden wij in september 2024 vast tijdens een waarneming bij Zierikzee. Tijdens deze waarneming waren in eerste instantie vier bruinvissen aanwezig, waarvan drie mannetjes en één dier waarvan het geslacht (nog) niet bij ons bekend is. Later kwam er nog een vijfde dier bij, ook een mannetje. Meerdere keren werd gezien hoe een bruinvis een andere bruinvis vanaf de linkerzijde benaderde en daarbij uit het water sprong. In vier gevallen lukte het de interactie duidelijk op foto vast te leggen en konden beide dieren worden geïdentificeerd. Hierbij werd duidelijk dat de interacties tussen wisselende dieren plaatsvonden, waarbij het in drie gevallen met zekerheid om twee mannetjes ging. Ook tijdens andere waarnemingen werden al zeker twee keer interacties tussen twee mannetjes vastgelegd.
Geslachtsbepaling
Bruinvisvrouwtjes worden met zo’n 1,60 meter lengte iets langer dan mannetjes die zo’n 1,45 meter worden. Tijdens reguliere waarnemingen is dit verschil niet goed vast te stellen en dus niet voor geslachtsbepaling te gebruiken. Bij mannetjes is het paargedrag leidend, waarbij hun buikzijde en geslachtsdeel regelmatig zichtbaar zijn. Bij vrouwtjes is de buikzijde tijdens waarnemingen niet zichtbaar en kan het geslacht bepaald worden door aanwezigheid van een kalfje aan haar zijde, waarmee zij langere tijd samen zwemt.
Meer lezen?
Keener, W., Webber, M.A., Szczepaniak, I.D., Markowitz, T.M., & Orbach, D.N. (2018).
The Sex Life of Harbor Porpoises (Phocoena phocoena): Lateralized and Aerial Behavior.
Aquatic Mammals 44(6), 620-632.
Webber, M.A., Keener, W., Wahlberg, M., Elliser, C.R., MacIver, K., Torres Ortiz, S.,
Jakobsen, F., Hamel, H., Rieger, A., Siebert, U., Dunn, H., Anderson, D., Hall, A.M.,
Birdsall, C., Pielmeier, K., Paiu, R.M., Boege Tobin, D.D., & Orbach, D.N. (2023).
Chapter 18 Sexual Behavior and Anatomy in Porpoises. Sex in Cetaceans, 415-441.